Blog – Over Liefdevol Volwassen Worden En Verraad

Margreet Rierink & Loek Oudeman – april 2017

Wie eenmaal het werk van Jung gelezen heeft en dat van Joseph Campbell, hoeft zich nooit meer druk te maken over het wel-of-niet kiezen voor een religie. We willen niemand beledigen, maar religie is niet meer dan een vorm die mensen kiezen om hun spiritualiteit vorm te geven. Het is geen “waarheid”, het is vooral een ritueel.

Joseph Campbell maakte in zijn onderzoek naar verhalen, legendes, saga’s en religieuze bronnen op meesterlijke wijze inzichtelijk wat Carl Gustav Jung in veel abstractere termen al eerder had gezegd. Jung gebruikte daar het lastige begrip “archetypen” voor.

In het kort:
Menselijke spiritualiteit is universeel. Ongeacht volk, leefgebied, voorgeschiedenis, vorm … alle culturen leven met verhalen die dezelfde schema’s en dezelfde thema’s kennen.

gemeenschappelijke deler
Het is misschien moeilijk te geloven in een tijd waarin mensen elkaar met institutioneel, individueel, terroristisch of georganiseerd geweld naar het leven staan, maar het is in essentie niet “eerlijk” om dit toe te schijven aan een verschil in religie. Al die agressie gaat over iets anders. Wie de bronnen van alle verschillende religies onbevooroordeeld bestudeert, wordt eerder getroffen door de overeenkomsten dan door de verschillen. En wie er voor open staat … alle verhalen, uit alle religies, uit alle volkstradities, verwijzen naar universele menselijke thema’s en dilemma’s. Ze dienen als uitdagers en ondersteuners van de menselijke ziel die wil leren en ontwikkelen.

In het kader daarvan zijn wij (Loek & Margreet) ons er al een hele dag van bewust dat het vandaag “witte donderdag” is volgens de christelijke traditie. Welk verhaal hoort er bij deze dag?

man met een boodschap
Stel je bent een charismatische jongeling – man of vrouw. Je wordt al een leven lang zowel bezwaard als gevoed door de gedachte dat je de wereld iets komt brengen. In jou leeft de energie van jouw beide ouders – een liefdevolle, zorgzame, heldere en toegewijde moeder en een alom aanwezige, wijze, ietwat passief-dominante vader waarvan je soms twijfelt of-ie afstand genomen heeft of dat-ie juist recht achter je staat.

Je hebt charisma. Je trekt mensen aan. Je bent verbaasd over jouw eigen invloed op de wereld. En in jou leeft een boodschap die zo sterk is dat je denkt dat-ie verteld moet worden. Door jou.
Daar roep je ook heel veel weerstand mee op. Ergens begrijp je dat niet. Je wil toch alleen maar het goede? Je doet toch niemand kwaad? 
de ogen van een kind
Het probleem, jouw probleem, is, dat je de drempel van de volwassenheid nog niet hebt bereikt. Je weet nog niet of “jouw” boodschap werkelijk de “jouwe” is of een opdracht die je van je ouders hebt aanvaard voordat je in staat was om daar vanuit jezelf voor te kiezen. Je denkt nog altijd in kinderlijke fantasieen waarin het kwade altijd overwonnen wordt door het goede. Jij denkt dat hij die “goed” doet, ook “goed ontmoet”. Je hebt de wereld nog niet geaccepteerd zoals die is. Sterker nog, je denkt dat jouw vader – als de nood aan de man komt – het onheil zal weten af te wenden.

Maar, met jouw successen – je hebt inmiddels een onmiskenbare schare aanhangers, die zich door jou geïnspireerd weten – neemt ook de tegenwind toe. Het een kan immers niet zonder het ander. We kunnen de zon alleen maar gewaar worden in relatie tot de schaduw. En je stevent op een eigen catastrofe af, zonder dat je het tij weet te keren. De tegenwind wordt vernietigend. Je hebt een tegenkracht opgeroepen die niet meer te beteugelen valt. Je wordt – ondanks jezelf en jouw tegenstribbelen – door het getij in de richting van een ramp gedreven.

volwassen
Het loopt tegen je 33-ste verjaardag en je realiseert je dat je jouw eigen idealen mogelijk met een drama zal bekopen. In het bestek van een paar dagen word je volwassen. Nee, pappie kan dit niet verhelpen. Nee, rechtvaardigheid bestaat niet. Nee, je vrienden zijn misschien je vrienden niet. Naarmate je de crisis verder nadert, nader je ook de waarheid. Het leven wordt van zijn kinderlijke dromerigheid en idealen ontdaan.

Er staat nog een avond gepland met jouw meest dierbaren. Met de mannen die zich niet alleen jouw vriend noemen, maar ook jouw leerling. Het zijn er twaalf. En je gaat er met opgeheven hoofd naar toe. Maar in jou sterft het al. Je weet dat zij niet langer zijn wie jij hoopte dat zij waren. Het kind in jou is volwassen geworden.

Peter
Bij aankomst word je begroet door Peter, die een van jouw favorieten is. Je hebt geen idee hoe het gesprek er zo opkomt maar hij verzekert je dat hij liever zou sterven dan dat hij de vriendschap met jou ooit ter discussie zou stellen. Je houdt van die man en je houdt hem even vast. Je zegt: “Voordat de haan kraait Peter, heb je drie maal het tegendeel bewezen van wat je nu zegt.” Peter gaat geraakt en verward zitten.
“Hoe kom je erbij?” Jij beweert het absolute tegendeel van hoe hij naar zichzelf kijkt. Hij gelooft nog altijd in het idealbeeld dat hij van zichzelf heeft.

Jude
Jullie gaan aan tafel en ik vraag me nog altijd af of je toen al wist dat dat de laatste keer zou zijn. Nog tijdens de maaltijd word je gearresteerd en in staat van beschuldiging gesteld. Een van jouw andere vrienden, Jude, incasseerde een lullig bedragje als hij wilde fungeren als informant voor de autoriteiten. Op het moment dat hij jou kust, weet het arrestatie team dat jij degene bent die de staatsveiligheid bedreigt. Jude heeft je verkocht aan de vijand. Je bent verraden.

het kraaien van de haan
Natuurlijk verandert opeens de dynamiek. Van het ene op het andere moment ben jij een openlijke bedreiging voor de veiligheid. Het opgelopen publiek, en natuurlijk vooral de angstigen onder hen – angstige mensen zijn altijd veel gevaarlijker dan agressieve – willen hun leven zo snel mogelijk gezuiverd zien van bedreigingen.  Ze zoeken mede-plichtigen. Keer op keer wijzen er mensen naar Peter met de mededeling dat hij bij jou hoorde. Dat ze hem in jouw aanwezigheid hebben gezien.  Je hoort hem luid en duidelijk ontkennen. “Nee joh, ik heb die man zelfs nog nooit gezien.” Voor het oog van de wereld kent hij jou niet.

Als hij dit zelfde zinnetje voor de derde keer herhaalt, klinkt er in de verte het schorre kraaien van de haan.
Jij weet het en hij weet het.
Verraden.

overgave aan de crisis
Er is geen houden meer aan. Je geeft jouw verzet op. Deze crisis is onafwendbaar. Je geeft je met de moed der wanhoop over aan wat groter is dan jij.
Geen weerstand meer.
Alleen nog waardigheid.
Je laat je meenemen naar het allerlaagste punt. Naar het dieptepunt. Naar het punt van sterven. Naar het punt van transformatie. De oude “jij” bestaat straks niet langer. Er is alleen nog een nieuw “jij”. Een volwassen “jij”.

jouw verhaal is mijn verhaal
Jouw verhaal raakt mensen al ruim 2000 jaar.  Het is zelfs het belangrijkste verhaal van alle verhalen die ze over je vertellen. Waarom? Omdat het zo herkenbaar is. Zo pijnlijk. Zo levensecht. Omdat wij allemaal kinderen zijn die de opdracht hebben om volwassen te worden. Omdat we daarbij allemaal worden verraden. Vaak door degenen van wie we het meeste dachten te houden. Omdat wij anderen zullen verraden. Zonder het te willen.

Wij proberen jouw verhaal in onze eigen woorden na te vertellen op de dag in onze kalender die we daarmee associëren: witte donderdag. Het herinnert ons aan alle keren dat we kinderlijk naar liefde en naar vriendschap keken en ons verraden voelden. Aan de keren dat anderen zich misschien wel verraden voelden door wat wij deden of juist niet deden. Het herinnert ons aan de pijn van het volwassen worden. Het doet ons denken aan pijn die zo heftig is dat we soms wel eens bang zijn dat we eraan ten onder zullen gaan.

Jouw verhaal van witte donderdag, van jouw laatste avondmaal, gaat over verdriet, melancholie, alleen-staan en volwassen worden. Over de stilste en eenzaamste uren en dagen die vooraf gaan aan een crisis. Een crisis, die uiteindelijk leven geeft. Een ander leven. Een leven dat alleen kan bestaan als het een en het ander elkaar in het midden ontmoeten. Waar zon en schaduw, succes en falen, mooi en lelijk, goed en kwaad niet elkaars uitersten zijn, maar elkaar aanraken in het midden van onszelf.

Jouw verhaal is het verhaal van het Pasen van de christenen. Maar ook het verhaal van de ridders van koning Arthur, van de Griekse goden en godinnen, van de storylines in Australie. Het is het verhaal van jou en van mij. Het is een archetypisch verhaal. 
Witte donderdag is daarmee een dag van melancholie, van overgave en van eenzaamheid. Het is jouw verhaal en het mijne en dat van iedere Ander. Het is een deel van een volledig leven. Your story is his story …

Ik wens jou en mij een goede “Pasen”. We will meet again.

Loek Oudeman & Margreet Rierink