Het thema ik & de Ander betekent voor ons dat het proces van zelfverwerkelijking (of zelfrealisatie of individuatie) vrijwel uitsluitend kan plaatsvinden in de ontmoeting met de Ander danwel in de confrontatie met de wereld.

Mensen ontwikkelen zich niet aan zichzelf maar aan elkaar. Mensen kunnen worden wie zij zouden kunnen zijn door ervaringen met hun contekst (met de wereld om hen heen) letterlijk aan te gaan – in tegenstelling tot uit de weg te gaan.

Ich werde an Du – Aan jou kan ik worden wie ik ben. – Martin Buber

Het gaat om het andere, het unieke, niet om het vergelijkbare

We hebben de ontmoeting en vaak zelfs ook de confrontatie met de Ander nodig om te kunnen begrijpen wie wij zelf zijn en om te kunnen zien dat wij de Ander niet zijn. Via de ontmoeting met de Ander zijn we in de gelegenheid om onszelf te ervaren, te zien en te leren verstaan.

Natuurlijk weten we dat de verchillen tussen mensen – op DNA-niveau gezien – uitermate klein zijn. Toch denken wij dat het het vruchtbaarder is om te zoeken naar het andere van de Ander dan naar het vergelijkbare (zie ook ieder mens is uniek). Het gaat nog verder dan dat. Uit onze ervaring lijkt de wetmatigheid zich voor te doen dat coaches die menen zichzelf in de ander te herkennen, die Ander een minder goede dienst bewijzen dan de coaches die ervoor kiezen om de Ander te benaderen als de niet-Ik.

In het begin van mijn loopbaan vroeg ik me af: hoe kan ik deze mens genezen, behandelen of veranderen? Nu zou ik het als volgt zeggen: hoe voorzie ik in een relatie waar de ander zijn voordeel mee kan doen in zijn persoonlijke ontwikkeling? – Carl Rogers

Jij bent de niet-ik – er is een vrije ruimte waarin wij elkaar ontmoeten

Narcissus bleef een eeuwige jongeling – en vertegenwoordigt daarmee het archetype van de niet-ontwikkelende mens – omdat hij de voorkeur gaf aan de ontmoeting met zijn eigen spiegelbeeld in plaats van met dat van een Ander. Tarzan, het mensenjong, dat door een apenechtpaar wordt groot gebracht, ervaart in de ontmoeting met zijn apenouders dat hij hen niet is. Ik ben anders dan jij, ik ben niet-jij, en ik houd van je. De ervaring van het niet-jij zijn is een belangrijk aspect van het individuatieproces.

Het gezicht van de Ander spreekt tot mij en nodigt mij uit tot verbinding. – Emmanuel Levinas

Ethiek

Ik & de Ander is in wezen een ethisch filosofisch concept. De filosofen Martin Buber en Emmanuel Levinas zijn degenen die dit met name hebben uitgewerkt. Buber heeft vooral de essentiele betekenis van de dialoog tussen mensen uitgewerkt. (Ich werde an Du – ik word via jou.) Emmanuel Levinas benadrukt het appel dat er uitgaat van de Ander op mij. Het gelaat van de Ander die mijn blik zoekt, vraagt iets van mij. Ik kan vervolgens besluiten (kiezen) of ik daarin wel of niet mijn verantwoordelijkheid neem, of ik antwoord op het appel van de Ander. Veel oprechte maatschappelijke betrokkenheid is op dit laatste principe gebaseerd.