Eigen Instrument

Everybody’s got a little outlaw in ‘em.
Yeah, that rebel fights inside of you,
he’s been there all along.

Er leeft een Rebel in elk van ons.

De geest van Carl Jung en die van Joseph Campbell hebben vermoedelijk tevreden toegekeken hoe Waylon gisteren de halve finale van het Eurovisiesongfestival overleefde.

Er leeft een Rebel in elk van ons. En met die Rebel nog een fiks aantal andere archetypen. Samen vormen zij het DNA van de menselijke ziel.

Die gedachte raakt steeds meer geaccepteerd. Steeds meer mensen zijn bereid zich voor te stellen dat niet alleen het menselijke lichaam is samengesteld uit cellen van eenzelfde structuur, het DNA, maar dat ook de menselijke ziel een onderliggende structuur kent, die bij iedereen hetzelfde is.

Dit “DNA” van de menselijke ziel bestaat uit constellaties van gedragingen, emoties, verlangens, en gerichtheden die we sinds Jung “archetypen” noemen (dat is althans de aanname). Om je een voorstelling te maken van dit tamelijk abstracte begrip, kun je je deze constellaties het beste voorstellen als uitgesproken persoonlijkheden.

Archetypen leven in elk van ons, ze zijn een deel van ieder van ons.

Carol Pearson onderscheidde er bijvoorbeeld 12 waaronder de Koning, het Kind, de Wijze, de Moeder, de Nar, de Tovenaar. Dit zijn persoonlijkheden die iedereen kent en herkent. Ze bevolken al sinds mensenheugenis in alle werelddelen en bij alle volkeren onze sages, mythen en sprookjes. We komen ze tegen in onze dromen en soms zelfs in het “echt” als iemand zich bijna 1-op-1 met een van deze archetypes vereenzelvigd heeft.

Waarom herkennen we deze bijzondere types zo makkelijk? Wat maakt dat we meteen beeld bij ze hebben? Omdat ze in elk van ons leven, ze zijn een deel van ieder van ons. Ze zitten in het DNA van onze ziel.

Nu ja, bovenstaande is natuurlijk geen argumentatie om hun bestaan aan te tonen (want als bewijs bijt deze introductie zichzelf in de staart), maar vooral om een tipje van de sluier op te lichten van de wereld van de archetypen.

En meer precies van de wereld van het archetype van de Rebel, de Outlaw. Want dit Archetype staat namens ons land zaterdag op het podium van het Eurovisiesongfestival 2018 in de persoon van Waylon. Met een nummer dat is gewijd aan hetzelfde archetype, dat hij zelf vooral personifieert. Aan de Rebel, de outlaw, die leeft in Waylon, maar ook in jou en in mij.

Everybody’s got a little outlaw in ‘em.
Yeah, that rebel fights inside of you,
he’s been there all along.

Maar wie is dat? Die archetypische Rebel?
Het archetype van de Rebel raakt geïrriteerd als te veel mensen het met elkaar eens zijn. Regels zijn er om overschreden te worden. Daar zit iets baldadigs is, maar het is ook de enige manier waarop die regels kunnen worden getoetst. Als grenzen worden verlegd, is dat omdat er Rebellen zijn, die ze ter discussie stellen. De Rebel brengt aan het licht wat niet klopt, wat strak in de vorm is gegoten, wat een systeem geworden is.

De Rebel is de enige die vastgeroeste situaties, denkbeelden en regels aan het wankelen krijgt.

De Rebel krijgt het snel benauwd en breekt dan uit. Niet altijd even subtiel overigens. Hij is geneigd om te denken dat het doel de middelen heiligt. Er worden wel eens brokken gemaakt waar anderen met afschuw naar kijken.

Rebellen vallen lang niet bij iedereen in de smaak en kunnen veel onrust veroorzaken in omgevingen waar iedereen ogenschijnlijk heel tevreden en volgzaam is. Maar de Rebel is de enige die vastgeroeste situaties, denkbeelden en regels aan het wankelen krijgt, daar waar anderen niet voorbij de grenzen van het systeem komen.

Bekende voorbeelden zijn Che Guevara, Madonna, Anouk, Mick Jagger, de verzetsstrijders uit de Tweede Wereldoorlog, I-want-to-break-free Freddy Mercury, de Chinese student op het Tianmen-plein, Willie Nelson, Waylon Jennings.
De laatste twee zijn onderdeel van een beweging van artiesten die zich in de jaren zeventig van de vorige eeuw wilden bevrijden van vastgeroeste wetten en voorgeschreven regels van platenmaatschappijen. Hun countrymuziek ging een flirt aan met de rock ’n roll en het tuttige imago ging overboord. “Onze” Waylon koos zijn artiestennaam met zorg …

Herken je die Rebel in jezelf? 

Misschien zijn de komende dagen dan een goed moment om je af te vragen welke grens er voor jou om vraagt om doorbroken te worden? Wat is vastgeroest geraakt in jou? Maar ook omgekeerd (als die rebel in jou wat erg dominant geworden is): tegen welke heilige huisjes heb je lopen schoppen en hoe zinvol was dat werkelijk? Hoe heeft het je geholpen om het leven te leiden dat bij je past?

Hoe graag wil je behouden wat er is?

Herken je die Rebel wel in anderen, maar niet in jezelf?
Ben je geneigd om je te ergeren aan die vrijgevochten types die zich nergens iets van aan lijken te trekken? Houd je ervan als de dingen rustig blijven zoals ze zijn?
Dan is het tijd om te onderzoeken hoe het met jouw eigen vrijheid is gesteld. Hoe hoog is de prijs voor jouw veiligheid? Hoe zien de systemen eruit waarin je leeft en werkt? Hoe graag wil je behouden wat er is? Hoeveel regels en grenzen heb je jezelf opgelegd of anderen? Hoe vrij en onafhankelijk ben jij eigenlijk?

Het verhaal van Waylon over de Rebel is misschien wel de juiste boodschap op het juiste moment. Onze maatschappij is bezig om zichzelf van steeds meer regels te voorzien. Draconische wetten moeten onze vrijheid beschermen, maar maken ons steeds meer vleugellam. Onze kinderen groeien op met de gedachte dat hun leven voorbij is als ze een paar uur geen bereik hebben op hun gadgets, om nog maar niet te spreken over de hoeveelheid uren die ze moeten werken om al dat digitale erbij-horen te kunnen bekostigen. We betalen onze vrijheid met veel on-vrijheid.

Waylon brengt een nummer over de archetypische Rebel in het hart van regelziek Europa, het Eurovisie Songfestival. Ook op micro-niveau is dat interessant. De artiest Willem Bijkerk, die zijn artiestennaam “Waylon” ontleent aan outlaw bij uitstek Waylon Jennings, brengt na “Calm after the Storm” (in 2014 met Ilse de Lange) nu een stormachtig en stout nummer naar Portugal. Niks calm, gewoon storm, breaking the rules, breaking the waves.

En ik weet niet of het een act is of dat het authentiek is (ik ben geneigd om het laatste te geloven) maar alle gedoe eromheen is in stijl met het nummer: Waylon’s onverstoorbaarheid, zijn desinteresse in wat het grote publiek er wel niet van zal denken (journalisten van de Telegraaf en AD staat hij niet te woord), zijn eigenzinnigheid, zijn gepassioneerd coole benadering van de dingen en de mensen. Zijn vrijheid. Zijn relaxte “ik laat me niet gek maken – ik laat me niet klein maken”. Zijn ik-en-mijn-gitaar-attitude. Hij zelf is als rebel buitengewoon geloofwaardig.

Fascinerend.
We gaan zien bij hoeveel jury’s zijn archetype appelleert aan iets in henzelf.

Maar persoonlijk voel ik iets van blijheid dat hij, Waylon, het uitgerekend zo doet onder onze vlag. Non-conformisme, innerlijke vrijheid – dat zijn belangrijke boodschappen van een klein land in een groot angstig systeem.

Ik ga kijken – denk ik.