Corona

Het is kwart over twaalf ’s nachts in de vroege vrijdagochtend van 13 maart. We hebben zo’n twee-en-eenhalf uur geslapen, als ik wakker word van het woelen en draaien van mijn geliefde. Ik ben geïrriteerd. Morgen wil ik goede vorm zijn. Er is een groep met heel gemotiveerde studenten en ik kijk er al een hele week naar uit om met ze te werken. Ik ben al weer een paar weken 66 maar ik word het nooit moe om met groepen mensen te werken die echt iets willen leren.

Ze staat op en gaat op zoek naar papieren zakdoekjes en een nieuwe fles water.
“Gaat het,” vraag ik haar.
“Nee,” zegt ze, “ik geloof dat ik griep ga krijgen.”
O nee, toch.
Ik dacht dat we onze portie gedoe wel even gehad hadden.
Maar het universum gaat zo niet te werk.
Ik trek haar tegen me aan en probeer haar ijskoude lichaam weer op temperatuur te krijgen.

Bij ons gezamenlijke koffie-ritueel van de volgende ochtend zit ze rillerig en grieperig tegenover me.
“Ik kan me niet voorstellen dat het Corona is,” zegt ze, “maar laten we het protocol maar respecteren.”
Ze zegt haar afspraken af en voor het eerst in al die jaren kust ze me niet op de mond als ik vertrek om aan het werk te gaan.
Ik houd haar nog even stevig vast.

Als de mens de Natuur niet zal leren respecteren, zal diezelfde Natuur zich ontdoen van de mens.

Corona lijkt me niet waarschijnlijk, hoor ik mezelf denken als ik wegloop.
Maar het is goed en betekenisvol dat het zo dichtbij komt.
Ik denk aan onze gesprekken over het virus, die we samen voeren sinds het een paar maanden geleden uitbrak.

Mijn geliefde herhaalde een paar weken geleden een uitspraak van een van haar opdrachtgevers, uit de tijd dat ze in de negentiger jaren een succesvol communicatiebureau had. (Ik had haar toen nog niet ontmoet. Dat spijt me nog steeds.) Haar klant was een duurzame ondernemer – destijds zijn tijd behoorlijk vooruit – die tegen haar zei: ”Als de mens de Natuur niet zal leren respecteren, zal diezelfde Natuur zich ontdoen van de mens.”

Wij zijn onvoldoende op de hoogte van de statistieken, maar vermoedelijk sterven er ook vandaag de dag meer mensen door de honger, door geweld, aan kanker?, door hart- en vaatziekten?, door – noem eens iets -, dan door Corona, maar wat al die voornoemde ziektes niet lukte, lukt Corona wel. De hele wereld heeft er aandacht voor en … voor het eerst – en ik bedoel met nadruk – voor het allereerst wordt de economie ondergeschikt gemaakt aan iets anders. Aan gezondheid. Dat is een majeure verschuiving in het denken dat al zo vele tientallen jaren domineert.

Gisterenavond, vlak voordat ze ziek werd, hadden we er nog een gesprek over. Over hoe deze wereldwijde crisis natuurlijk raakt aan ons eigen leven. We kunnen haar vader niet bezoeken, de instelling waar hij woont heeft de deuren – terecht – gesloten. Een belangrijke opdrachtgever annuleerde gisteren een in-company-training. Een student verscheen niet omdat haar werkgever het niet toestond. Wat zal de regering besluiten over tamelijk kleine trainingen als de onze, maximaal 16 personen in 1 ruimte, maar toch? We voelen er spanning bij. Ons huis moet nog gebouwd worden, maar dat huis is letterlijk en figuurlijk gefundeerd op het werk dat wij doen en de nabije toekomst is nu opeens onzekerder. We hebben de bouw van het huis in elk geval een jaar doorgeschoven.

Maar er is ook een andere kant. De lucht boven de steden van China is schoner dan ooit. Hoe waardevol is dat! Mensen kunnen daar meer vrijuit ademen! Op de Nederlandse wegen zijn nu al minder files. Niet omdat heel Nederland ziek is, totnutoe zijn er 600 mensen ziek op een bevolking van zo’n 17 miljoen inwoners, maar omdat “thuiswerken” opeens verplicht is. Het is geen optie meer, maar een verplichting. En de impact op files en CO2 is meteen enorm. En moeder Natuur kijkt glimlachend toe.

Het virus ontmaskert – en wat is dat krachtig! – in onze ogen wat er zoal speelt in onze samenleving.

1. We hebben bijna allemaal de grote transportstromen die zich binnen enkele jaren moeiteloos rondom onze planeet ontvouwden bijna kritiekloos omarmd. 

Al onze redenen om goederen, die van ver worden ingevlogen of per vrachtwagen worden getransporteerd, te kopen zijn in essentie ego-centrisch van aard. We kiezen ervoor omdat ze goedkoper zijn. (Of omdat we ook buiten het seizoen aardbeien willen eten.) Geld is de maatstaf van alles geworden. Dat koude argument is vanzelfsprekend geworden. Slechts een enkeling kan de schaduw daarvan zien. Economen hebben het altijd “marktwerking” genoemd. Dat klinkt afstandelijker en dan lijkt het alsof je er minder verantwoordelijkheid voor hoeft te nemen. Maar nu stagneert de aanvoer van goederen uit Azie. Daar liggen de fabrieken stil. Dat is een ramp voor de economie zeggen ze, maar wat missen wij feitelijk als het om ons dagelijks bestaan gaat? Wordt daar iets gemaakt, waar we niet zonder kunnen, waardoor wij niet langer kunnen eten, drinken, liefhebben, dat wij zelf niet kunnen maken?

Corona – als het nog even duurt – zal ons laten zien dat het lokaal produceren van voedsel en andere goederen waardevoller is dan we ons eerder op grote schaal realiseerden. Het is waarschijnlijk “duurder” maar ook bereikbaarder, (ecologisch) gezonder en de hogere prijs nodigt ons hopelijk uit om daardoor minder te kopen en tegelijkertijd daarmee meer waarde in huis te halen. Less is more.

2. Het kabinet sluit vooralsnog niet de scholen en de kinderopvang. Ik vermoed dat hiervoor uitvoerig virologen zijn geraadpleegd, dus dat het in zekere zin vanuit het perspectief van de volksgezondheid “verantwoord” is. Maar ons viel vooral de argumentatie op: “de schade aan de economie is te groot als ouders zelf voor hun kinderen moeten zorgen.” Hoera! De vlag uit! Onze economie draait dus op mensen die ook ouder zijn van een kind. He, he.

Het virus ontmaskert - en wat is dat krachtig! - in onze ogen wat er zoal speelt in onze samenleving.

Heeft iemand goed gehoord wat er werd gezegd? Dat ons systeem zo afhankelijk is van werkers en zorgenden die tegelijkertijd ook vader of moeder zijn. Dat daarom de scholen en de kinderdagverblijven voorlopig niet dicht moeten.  Onze samenleving  draait voor een belangrijk deel op vaders en moeders. Als ze gefaciliteerd worden om ook vader en moeder te zijn leven we nog lang en gelukkig. Zonder Corona had het nog wel even geduurd voordat dat duidelijk zou zijn geworden. Om allemaal gezond te blijven moeten we onze samenleving dus zo inrichten dat jonge mensen en ouder kunnen zijn en in hun werk kunnen excelleren.

3. De gezondheidszorg zit al jaren in de verdomhoek. Om allerlei redenen, die ook gaan over een oneerlijke verdeling van inkomen in de medische wereld. Maar iedereen weet dat verplegend personeel al heel lang enerzijds wordt onderbetaald en anderzijds wordt uitgewoond. En Corona wijst ons erop dat we daarmee niet alleen deze beroepsgroep maar ook onszelf tekort hebben gedaan. Er zijn “nog maar” 600 mensen ziek en nu al is er een tekort aan bedden, aan personeel en aan materiaal. De mensen die daadwerkelijk nu in de voorste linies strijden voor onze gezondheid zijn door ons jarenlang te laag aangeslagen, overvraagd en onderbetaald. Wat de mens niet corrigeert zal Moeder Natuur zelf wel corrigeren. Wij voelen schaamte over de voorbije jaren waarin wij in ons land dachten te kunnen bezuinigen op wat ons nu moet redden.

4. Er is natuurlijk meer dat Corona aan het licht brengt. Ik kan niet laten om hier ook de president van de Verenigde Staten van Amerika te noemen. Hij sloot de grenzen voor reizigers vanuit Europa omdat Europeanen de brandhaarden van Corona op zijn grondgebied zouden zijn. Ik wist het zelf ook niet, maar wetenschappers schijnen de herkomst van het virus te kunnen traceren. In de brandhaarden van Corona in de VS schijnen deze te herleiden te zijn tot mensen die het virus meebrachten uit China, Japan, Zuid-Korea en Iran. Niemand reisde via Europa. De president moet hiervan op de hoogte zijn. Er is een andere reden dat hij dit besluit neemt. Niet zozeer gericht op de volksgezondheid maar op een ander doel van de president. Any suggestions?  Wat mij fascineert is dat een president die het adresseren van Fake-news tot zijn persoonlijke stokpaardje heeft gemaakt, in dit geval overduidelijk dit nieuws zelf produceert. Binnen de Jungiaanse psychologie noemen we dit projectie. De mens legt bij een ander neer, wat feitelijk van hemzelf is, maar dat hij niet als zodanig kan erkennen. Ik vermoed dat Corona ook dit zal ontmaskeren. Om de gezondheid van zijn burgers en zijn herverkiezing veilig te stellen, zal de president van betere huize moeten zien te komen.

Vanuit een Jungiaans perspectief gezien: Corona legt de zere vinger op alles dat wij collectief niet willen zien maar dat wel van onszelf is: onze schaduw. Die schaduw lijkt te gaan over geld, gewin, consumptie en egocentrisme. Over een bovenschikking van onszelf jegens anderen en jegens de Natuur. En Jungiaans geschoolde mensen weten wat dat betekent: hoe langer de Schaduw genegeerd wordt, hoe groter de kans is dat hij de regie overneemt. Dat lijkt nu gebeurd te zijn.

In meer platte termen: Corona lijkt een wereldwijde crisis te veroorzaken. Daar zullen we vermoedelijk allemaal aan verliezen. In geld, goederen, gezondheid, mensen, wereldbeelden, vertrouwen, toekomstbeelden. Hoe groter de crisis, hoe groter de verliezen. 

Maar, het biedt wereldwijd ook een enorme kans. Een kans om te leren, om het leven anders vorm te geven, om de belangrijkste menselijke waarden te herzien en om deze in ere te herstellen. Evenals onze relatie met de Natuur. Om onze nederigheid te hervinden: het leven is niet maakbaar, gezondheid is niet maakbaar. Natuur is machtiger dan wij zijn. Als we de economie aanbidden, eren we de verkeerde god.

Ik werk vandaag gewoon als anders met mijn studenten en natuurlijk moet het hierover gaan. Over crisis, over Natuur en de mens, over lichaam en mens.

Wat de mens niet corrigeert zal Moeder Natuur zelf wel corrigeren. Wij voelen schaamte over de voorbije jaren waarin wij in ons land dachten te kunnen bezuinigen op wat ons nu moet redden.

Daarna rijd ik terug naar mijn snotterende geliefde.
Wat kunnen wij zelf doen?
Wat kunnen wij zelf leren?
Ik hoef haar niet op de mond te kussen om intimiteit te ervaren.
Wat de mens niet corrigeert zal Moeder Natuur zelf wel corrigeren.
Ik weet dat zij, net als ik, vooral op zoek wil naar de betekenis van dit alles.
Ik verheug me op een prachtig gesprek.

Loek, 15 maart 2020 Oosterwold Almere

Naschrift:

  1. Inmiddels zagen we via internet Italianen die vanaf hun balkom – in quarantaine – samen muziek maken. We lazen ook dat de president van de VS probeert om de exclusieve rechten op een vaccin tegen het virus te kregen. Een crisis haalt zowel het beste als het slechtste in mensen naar boven.

2. Margreet is aanzienlijk opgeknapt – gelukkig. Het is nu zondag 15 maart, de zaken ontwikkelen zich snel. We hebben besloten om ons bedrijf voor 2 weken stil te leggen. Dat doet pijn. Zeker ook financieel. Maar we geloven dat er een hoger belang is, dat dit rechtvaardigt. We besluiten om een nieuwsbrief aan onze studenten en clienten te schrijven.